EkoUp Krowodrza - MOZAIKA
19 i 20 lipca 2025 roku Młynówka Królewska na krakowskiej Krowodrzy zamieniła się w otwarty warsztat mozaiki — miejsce ekologicznej twórczości i sąsiedzkiego działania. W ramach wydarzenia EkoUp_Krowodrza Fundacja Crush On Trash, wspólnie z mieszkańcami, lokalnymi artystami, aktywistami i partnerami projektu, stworzyła trwałą mozaikę z odpadowego szkła witrażowego.
Przez dwa dni uczestnicy i uczestniczki mogli dołączać do pracy w dowolnym momencie — bez zapisów, bez barier i bez wcześniejszego doświadczenia. Wspólnie daliśmy drugie życie materiałom, które mogłyby stać się odpadem, a jednocześnie zostawiliśmy w przestrzeni publicznej kolorowy ślad współpracy, troski o środowisko i lokalnej energii Krowodrzy.
Szkło, sztuka i wspólne działanie przy Młynówce Królewskiej. EkoUp_Krowodrza było wydarzeniem społeczno-artystycznym i ekoedukacyjnym, którego głównym celem było pokazanie, że upcykling może być nie tylko praktyką ekologiczną, ale też narzędziem budowania relacji i wspólnej odpowiedzialności za najbliższe otoczenie.
W centrum wydarzenia znalazła się mozaika z kolorowego szkła z odzysku, tworzona na murze przy Młynówce Królewskiej, pomiędzy ulicami Urzędniczą i Kujawską. Praca nad mozaiką miała charakter otwarty — dołączyć mógł każdy: mieszkańcy i mieszkanki dzielnicy, rodziny z dziećmi, seniorzy, osoby spacerujące parkiem, lokalni aktywiści oraz wszyscy zainteresowani sztuką, ekologią i ideą less waste.
Pod opieką osób prowadzących uczestnicy poznawali podstawy komponowania mozaiki, bezpiecznej pracy ze szkłem i wklejania elementów w przygotowane podłoże. Każdy mógł dołożyć swój fragment do większej całości — czasem jeden kawałek szkła, czasem dłuższą chwilę pracy, rozmowy i wspólnego tworzenia.
Mozaika inspirowana Krowodrzą. Projekt mozaiki przygotował Antek Korzeniowski — krakowski grafik, projektant znaków i plakacista, od lat obecny w wizualnym pejzażu miasta. Jego charakterystyczny język graficzny, oparty na mocnym znaku, uproszczeniu i wyrazistej kompozycji, został przełożony na technikę mozaiki z odzyskanego szkła.
Wzór powstały dla Krowodrzy nawiązuje do lokalnej tożsamości miejsca. Z jednej strony odwołuje się do samej nazwy dzielnicy i jej dawnych, podmiejskich skojarzeń, z drugiej — do zielonego charakteru Młynówki Królewskiej i obecnego tam czosnku ozdobnego, jednego z rozpoznawalnych elementów parkowej roślinności. Efektem jest kompozycja abstrakcyjna, ale zakorzeniona w lokalnej historii, przyrodzie i codziennym doświadczeniu mieszkańców.
Mozaika nie powstała jako zamknięty obiekt artystyczny wykonany za kulisami. Jej wartość polegała na procesie — na tym, że kolejne fragmenty układane były wspólnie, w rozmowie, w działaniu i w bezpośrednim kontakcie z miejscem.
Drugie życie szkła. Materiałem bazowym wydarzenia było szkło witrażowe z odzysku — odłamki, ścinki i fragmenty, które nie zostały wykorzystane w pracowniach, ale wciąż miały ogromny potencjał kolorystyczny, świetlny i kompozycyjny. Dzięki zaangażowaniu lokalnych pracowni witrażu szkło nie trafiło do odpadów, lecz stało się częścią trwałej realizacji artystycznej w przestrzeni publicznej.
Szkło przekazały m.in.:
Pracownie Witraży PRAWIT
Pracownia TESTOR.pl
Pracownia Ars Vitrum
To właśnie dzięki takim gestom możliwe było pokazanie w praktyce, czym jest gospodarka obiegu zamkniętego: materiał, który w jednym procesie staje się zbędny, w innym może odzyskać znaczenie, funkcję i piękno. W EkoUp_Krowodrza odpadowe szkło stało się narzędziem edukacji, wspólnego działania i artystycznej zmiany przestrzeni.
Ekoedukacja w praktyce. Wydarzeniu towarzyszyły działania edukacyjne poświęcone upcyklingowi, gospodarce cyrkularnej, idei less waste i odpowiedzialnemu korzystaniu z zasobów. Rozmowy o odpadach nie odbywały się jednak w oderwaniu od praktyki — uczestnicy od razu mogli zobaczyć, jak teoria przekłada się na konkretne działanie.
Ważnym elementem projektu był temat szkła w gospodarce cyrkularnej, który przybliżył opublikowany na YouTube podcast/wywiad z Joanną Kądziołką z Polskiego Stowarzyszenia Zero Waste, kilkukrotnie odsłuchiwany podczas wydarzenia. Joanna Kądziołka opowiadała w nim o tym, jakie miejsce zajmuje szkło w świecie zero waste, dlaczego warto myśleć o nim nie tylko jako o odpadzie, ale także jako o materiale kultury, oraz jak świadome wybory mogą wpływać na obieg surowców w naszym otoczeniu.
Lokalnie, międzypokoleniowo, bez barier. EkoUp_Krowodrza miało charakter otwarty, rotacyjny i międzypokoleniowy. Do pracy nad mozaiką włączali się zarówno dorośli, jak i dzieci, osoby starsze, rodziny, przechodnie oraz osoby związane z lokalnymi inicjatywami społecznymi. Nie trzeba było posiadać żadnych umiejętności artystycznych — wystarczyła ciekawość, chęć działania i gotowość do wspólnej pracy.
Wydarzenie zostało przygotowane z myślą o dostępności. Miejsce działania było możliwie otwarte i dostępne, uczestnicy mogli liczyć na wsparcie prowadzących, a praca była organizowana w różnym tempie — indywidualnie lub zespołowo, zależnie od możliwości i potrzeb.
Wspólne tworzenie mozaiki stało się pretekstem do spotkania: rozmów o dzielnicy, ekologii, sztuce, codziennych wyborach i tym, jak małe działania mogą realnie wpływać na otoczenie.
Partnerstwo i kontynuacja działań przy Młynówce. Strategicznym partnerem wydarzenia była Fundacja Czas Wolny, od lat łącząca miejski aktywizm z sąsiedzkimi, międzypokoleniowymi działaniami na pograniczu sztuki, ekologii i pracy z lokalną społecznością.
EkoUp_Krowodrza było także kontynuacją wcześniejszych działań przy Młynówce Królewskiej. Z inicjatywy Joanny Wendorff kilka lat wcześniej powstała w tej okolicy pierwsza szklana mozaika według projektu Ewy Mroczkowskiej. W 2025 roku wróciliśmy w to miejsce z nową energią, większym rozmachem i kolejną realizacją, rozwijając ideę mozaik upcyklingowych jako trwałych, społecznych znaków w przestrzeni dzielnicy.
Projekt został zrealizowany przez Fundację Crush On Trash przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego w ramach programu EkoMałopolska. Wydarzenie zostało objęte patronatem honorowym Prezydenta Miasta Krakowa Aleksandra Miszalskiego.
Co zostało po wydarzeniu? Po dwóch dniach wspólnej pracy przy Młynówce Królewskiej pozostała trwała mozaika — kolorowy, materialny ślad społecznego działania i ekologicznego myślenia. Ale równie ważne są rezultaty mniej widoczne: rozmowy, nowe kontakty, poczucie sprawczości i doświadczenie, że wspólna praca może realnie zmieniać przestrzeń publiczną.
W wydarzeniu wzięło udział minimum 80 osób. Powstał jeden upcyklingowy obiekt artystyczny, stworzony z odpadowego szkła witrażowego, a uczestnicy mieli okazję poszerzyć wiedzę o gospodarce obiegu zamkniętego, recyklingu, less waste i ponownym wykorzystaniu materiałów.
Mozaika przy Młynówce Królewskiej będzie przypominać o tym, że odpady mogą mieć drugie życie, sztuka może być narzędziem zmiany, a lokalna społeczność — realną siłą kształtującą swoje otoczenie.
INFORMACJE O PROJEKCIE
Nazwa wydarzenia: EkoUp_Krowodrza
Termin: 19–20 lipca 2025
Miejsce: Park Młynówka Królewska, dzielnica Krowodrza, Kraków
Organizator: Fundacja Crush On Trash
Partner strategiczny: Fundacja Czas Wolny
Projekt mozaiki: Antek Korzeniowski
Materiały szklane przekazały m.in.: Pracownie Witraży PRAWIT, Pracownia TESTOR.pl, Pracownia Ars Vitrum
Finansowanie: projekt zrealizowany przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego w ramach programu EkoMałopolska
Patronat honorowy: Prezydent Miasta Krakowa Aleksander Miszalski
